YOLDAŞLAR, GERÇEKÇİ OLALIM VE İMKÂNSIZI İSTEYELİM
KADIN ÖĞRENCİLER BİRLEŞİK KOMİTESİ
İyi ve kötü arasındaki fark ahlâki hayatın sınırlarını belirler.
Ama her seferinde bunu seçen bireydir.
Hukukun asıl amacı, hayatın kendisini güvence altına almaktır.
Bu yüzden Medeni Hukuk,
bireyin sahip olduğu en uzun haklar listesine sahiptir.
Ceza Hukuku'na bakarsak,
kurallardan, yaşamın değerine doğru ilerleyerek hukukla güvenceye alınmıştır.
Bravo! Çok güzel!
İyi söylediniz efendim.
Ama siz, Hristiyan Demokratlar sosyal hayatı mahvediyorsunuz.
Piazza Fontana veya Brescia bombalamaları ne olacak peki?
-Ve terör? -Katiller!
Dışarı çıkın!
Memur Leonardi, bırakın konuşsun. Buna hakkı var. Dinliyorum.
Ülkeyi siz yönetiyorsunuz ve bombalamaların da suç ortağısınız.
Bunlar oldukça ciddi suçlamalar.
Bunlar yüzünden ülke anayasasından sapma riskine giriyor.
Bu olmasaydı, muhtemelen sıradan insanlar tarafından
yapılan gözetlemeler sayesinde olmayacaktı.
Katolikler'in bunda büyük bir rolü vardı.
Biz, Hristiyan Demokratlar bu ülkeyi yönetiyoruz
çünkü seçmen bunu yapmamız için bize oy verdi.
Kararlarını değiştirirlerse dururuz.
Siz gücü seviyorsunuz.
Biz çalışan öğrenciler, umurunuzda bile değiliz.
Bu kadarı yeter. Artık gidebilir misiniz?
Sessiz olun lütfen. Kesinlikle haklılar.
Bu ülkedeki siyasetçiler genelde
toplumdan kopuklardır.
Katılıyorum. Kendi fildişi kulelerine kapalıdırlar.
Bu yüzden ben toplumun içinde yaşamaya çalışıyorum.
Bir otobüs bileti ne kadar?
Tek yön iki yüz Liret.
Bir kilo makarna?
Altı yüz, altı yüz elli. Markasına göre değişir.
Bazen kendim için pişiririm.
Hadi gidelim.
Konumuza dönelim, olur mu?
Aldo Moro'nun seminerleri haftanın üç günü olurdu.
Pazartesileri, Çarşambaları ve Cumaları.
Hiçbir dersi atlamazdı.
Dersten sonra normal bir sohbet için bile iki saatini
bize ayırdığı olurdu.
Bu, Moro'nun bir öğretmen olarak en ilginç yanıydı.
Öğrencileriyle birlikte kalan Sokrat'la karşılaştırılabilirdi.
En azından biz öyle düşünürdük.
Filmlerden ya da hayatlarımızdan bahsederdik.
Önemli biriyle konuşuyormuş gibi hissetmezdik.
ALDO MORO'NUN ÖĞRENCİSİ
Ya da bir siyasetçiyle.
O sadece bizim öğretmenimizdi.
Francesca sınava ne zaman gireceksin?
Hâlâ biraz zamana ihtiyacım var. Mükemmeliyetçiyim, bunu biliyorsunuz.
Emilio, sana verdiğim kitaplarla başa çıkabildin mi?
Evet, çıktım. Bu arada teşekkür ederim.
Ne inek ama.
Riccardo!
Tenis oynamadığın zamanlarda bunu okumaya çalış.
-Birkaç not da ekledim. -Sağ olun. Kesinlikle arayı kapatacağım.
-Bırakın gülmeyi! -Komiksin.
-Merhaba. -Merhaba.
Önceki sohbetimizden keyif almıştım.
Konuşmanızdan yani. Konuşan tek kişi sizdiniz.
Bunu henüz durduramazsınız.
-Bay Başkan, gitmeliyiz. -Evet.
İyi günler.
Bir sabah, geleneksel olarak
sağcı olan hukuk öğrencileriyle, geleneksel olarak solcu olan
siyasi bilimler öğrencileri arasında bir kargaşa çıkmıştı.
İşler fizikselleşmişti.
Endişelendim çünkü Bay Moro'nun arabasının oradan geçmesi gerekiyordu.
Arkadan gitmeyi daha uygun gördüm.
Bir arka kapı girişi vardı.
Reddetti çünkü bizi gördüklerini iddia etmişti
ve geri çekildiğimizi görmelerine izin veremezdik.
Biz de bir şey olmamış gibi devam ettik. Kesinlikle haklıydı.
Öğrenciler durdu ve hatta geçmesine izin verdiler.
Günaydın küçük hanım.
-Günaydın. -Günaydın.
Sizi bir gösterideki Lotta Continua'da yayınlanmış
bir fotoğraftan tanıdım.
-Devrim gazetelerini okur musunuz? -Diğer şeylerle birlikte.
Her eleştiri dikkate alınmalı ya da en azından anlaşılmalıdır.
Şiddete yönelmediği sürece.
Dersime girmek isterseniz, bugünkü başlıklarımızdan biri bu.
Sadece hukuktan bahsetmiyor musunuz?
Haklardan bahsedeceğim. Reddedilen gençlerinki de dâhil.
Her neyse, katılabilirseniz sevinirim.
Sadece uyuyakalma konusunda risk almış olursunuz.
İyi günler.
Ne zaman ona bir soruyla ya da yorumla yaklaşan bir öğrenci olsa,
beden dili, duruşu, konuşma biçimi,
tüm enerjisini onu cevaplamaya
yönlendirdiğini gösterecek şekilde değişirdi.
Oldukça nazik ve duyarlıydı.
Yarın sabah Hristiyan Demokratlar Konferansı'na katılacağım.
Yapacağım konuşma sizinle de ilgili.
Gençlerin toplum tarafından temsil edilmediklerini hissetmeleri
rolümüzü zorlaştırıyor.
-Ne cüret! -Geçen günkü kız.
Sizler tarihin merkezindesiniz.
Yani…
Yeni bir insanlık fikri
değişime karşı duyduğunuz büyük istek
ve kederiniz sayesinde doğabilir.
Bunun sadece sosyal bir sorun olmadığını söylememe izin verin.
Aynı zamanda ruhsal bir sorun.
Siyasi teşkilatın… Biz siyasetçilerin
anlaması gereken hâlâ birçok şey var.
Kendimizi, sizin değişim dileğinize göre ayarlayabilmeliyiz.
İnsani olan hiçbir şey…
bize yabancı olamaz.
Hele de siz, çocuklar.
Siz bizim geleceğimizsiniz.
Moro bizim için tarihin bir parçasıydı.
Tarih okuyorduk.
Moro konuşunca, tarih konuşmuş gibi oluyordu.
Belki bu abartılıydı.
Diğer siyasetçiler konuştuğunda sadece rapor edilecek bir şey çıkardı.
1916'da Maglie'de doğmuş ve Taranto'daki liseden, ardından da
Bari Üniversitesi'nden mezun olmuştu.
Hukuk diplomasını 21 yaşındayken almış
ve 24 yaşındayken de İtalya'nın en genç
Hukuk Felsefesi profesörü olmuştu.
Moro hümanist bir siyasetçiydi.
Hayatını okumaya
ve üniversitede ders vermeye adamıştı.
Siyasete olan ilgisi, Kurucu Meclis'e dayanıyordu.
Kurucu Meclis döneminin
İtalyan siyasi hayatında ilginç bir dönem olduğuna inanıyorum.
İlgi çekici ve gelecek vaat eden
bir başlangıçtı.
Çok ilham almıştık ve coşkuluyduk.
Özgüvenliydik de.
Aldo Moro ilk üç maddeyi
en çok etkileyen kişilerden biriydi.
Birinci Madde'yi kesinlikle etkilemişti
çünkü Katolik Hristiyan Demokratlar
ve sol arasında bir savaş vardı.
Bay Togliatti, "İtalya işçilerin
demokratik cumhuriyetidir." yazmak istiyordu.
Moro'nun yaptığı pazarlıklar sayesinde son madde şöyle oldu:
"İtalya, iş gücü temeline kurulu olan demokratik bir cumhuriyettir."
Görevlendirilmiş bakanların listesini okuyacağım.
BİRİNCİ MORO HÜKÜMETİ
"Başbakan Yardımcısı, Saygıdeğer Pietro Nenni."
Moro her zaman kapsayıcı bir stratejiye sahipti.
Sistem içinde demokratik
ve popüler bir temel oluşturmaya meyilliydi.
Bu hem 60'larda sosyalistlerle
hem de 70'lerde de tekrar İtalyan Komünist Partisi'nde olmuştu.
30 yıldır ilk kez
Komünistler parlamentoda muhalif değiller.
İlk kez birkaç alternatifle birlikte bir demokrasimiz olmuştu.
Böylesine büyük ve derin bir değişim
hem ABD'nin büyük bir kesiminden
hem de Sovyetler'den tepki almıştı.
İtalyan muhafazakar partileri de endişeliydi.
Bir idealden yola çıkmış olan
belirsiz projesi
kendi güvenliği için tehlikeli hâle gelmişti.
16 MART 1978
Günümüzde Komünistler'in
hükümeti destekleme kararının ne kadar önemli olduğunun farkında mısın?
Bu çok önemli. Ülkeyi stabil hâle getirmenin tek yolu bu.
Taviz vermek işe yaramaz.
Yarar. Şili'de olanların önüne geçmenin tek yolu bu.
Bu anlaşma için mücadele etmekle doğru şeyi yaptı.
Yarın Pat Garrett ve Billy the Kid'i izleyeceğim. Gelsene.
Western filmlerini nasıl sevebiliyorsun?
-Bu farklı. -Evet, tabii.
Bunu Bay Moro'ya söyleyeceğim. Büyük hayranı, bayılıyor.
Seni izlemeye ikna edebilir.
-Kesinlikle şüpheliyim. -Göreceksin.
Girişi kapatın!
-Ne oldu? -Giriş yok.
Tören için geldik. Bizi Bay Moro davet etti.
Silahlı saldırı oldu. Bay Moro da oradaydı.
Ne? Emin misiniz?
Yaralandı mı?
Bilmiyoruz.
Yüce Tanrım.
VIA FANI 09.45
Saldırının gerçekleştiği olay mahalline az önce geldik.
O gün 11 Eylül saldırılarının olduğu güne benziyordu.
Herkes ne yaptığını hatırlıyor.
Burada, saygıdeğer Moro için koruma görevi yapan
polis memurlarının cesetlerinin bulunduğu
arabayı görebilirsiniz.
Via Fani'ye koştum.
Olay yerinin etrafı çoktan sarılmıştı.
Bir anlamda, çevrelenmişti.
Orada öğrencileri olduğumuz için
bize Bay Moro'un kaç çantasının olduğunu sordular.
Çünkü bazı çantalarda devlet sırlarının olmasından korkuyorlardı.
Ama bunu bilmiyorduk.
Cesetlerin üzeri henüz örtülmemişti.
Üzerlerinde çarşaf yoktu.
Korkunç bir karmaşa vardı.
İnanılmaz bir şey hatırlıyorum.
Yer resmen mermi kovanlarıyla kaplıydı.
Savcı Bay Infelisi'nin dediğini hatırlıyorum.
"Bu inanılmaz. Arkada çok fazla delil bırakmışlar."
Bay Moro'nun kaçırılmasını Kızıl Tugaylar üstlenmişti.
"Hristiyan Demokratlar'dan olan Başkan Aldo Moro'yu kaçırdık
ve Cossiga'nın timi olan korumaları
etkisiz hâle getirdik. İmza, Kızıl Tugaylar."
Sözde sekiz kişi bu emre itaat ediyordu.
En başta devasa bir endişe vardı.
Bir darbe olacağına veya askeri bir saldırı
yapılacağına dair söylentiler vardı. Bu olay da öyle gösteriyordu.
TEMSİLCİLER MECLİSİ
Parlamentodaydık,
Andreotti hükümetinin galibiyetiyle sonuçlanacak
bir tartışma devam ediyordu.
Sonra haberi aldık.
Hepimiz için büyük bir darbe olmuştu.
Bir savaştayız ve buna uygun olacak ölçekte düzenlemeler yapmalıyız.
-Ne tür düzenlemelerden bahsediyorsunuz? -Hepsinden.
En sertleri.
Piazza San Giovanni'deki protestoya katılmayacağız!
Biz ve tüm fakültelerin kolektifleri
Piazzale della Minerva konusunda bir açık hava toplantısı yapmak istiyoruz.
Acele etmene gerek yok.
Profesörün bugün burada değil.
Bu sefer kendi istedi.
-Lucia! -Lucia, dur.
Tanıdığın insanlar öldü. Biraz saygılı ol!
Gidelim. Boş ver ona.
Lucia.
Sandro ve Rita'ya dediğim gibi, tez savunmaları yapılmayacak.
Elbette Bay Moro'nun dönmesini bekleyeceğiz.
Evet.
Peki ya dönmezse?
Bu durumda, tezler direktör karşısında savunulur.
Sonraki derste.
Mümkün değil.
Bekleyeceğim.
Tamam.
Haftada üç gün, saat 9.30'dan itibaren
birçok öğrenci Bay Moro'nun derslerine katılır.
Seminerleri en yüksek katılım oranına sahip. Neden böyle?
Bir kız, bir erkek öğrencisinden
bize üniversite profesörü olan Aldo Moro'yu anlatmalarını istedik.
-Her şeyden konuşurduk. -Peki ya korumaları?
Onlar da katılırdı. Onları da çok iyi tanırdık.
Memur Leonardi arkadaşımdı. Onu çok severdik.
Görüşlerim Moro'nunkilerden farklı.
Ama derslerinde herkesin bir sesi olurdu.
Prensiplerini ve duruşunu birden çok kez sınadım.
Bu sınanmaları hoş karşıladı ve bir sohbet başladı.
Sen de Profesör Moro'nun derslerine katılan öğrencilerdensin, değil mi?
Evet.
Dün gelmediğinde neler hissettin?
Saat 10.30 civarında radyodan duydum.
Sonra 13.30-14.00 civarında o fotoğrafları gördüm…
Beni en çok etkileyen şey…
Leonardi'ydi. Onu çok iyi tanıyorduk.
Moro bir devlet arabası olan mavi bir Fiat 132'deydi.
Arabayı Onbaşı Domenico Ricci sürüyordu.
Birinci Sınıf Astsubay Oreste Leonardi yolcu koltuğunda oturuyordu.
Teröristler hızlı hareket etmişti.
PARLAMENTO SORUŞTURMASI
ALDO MORO'NUN KAÇIRILMASI VE ÖLÜMÜ ÜZERİNE - 7 ARALIK 2017
ATEŞ EDİLME ANI
SORUŞTURMA İÇİN OLUŞTURULMUŞ ADLİ TIP CANLANDIRMASI
Bunu Adli Tıp'tan biz talep ettik.
Mermilere göre, yönleri tayin edebilmek istedik.
Memur Leonardi ve Moro'nun şoförünü
vuran şüphelinin keskin nişancı
olduğunu öğrendik
çünkü hareket hâlindeki iki hedefi vurmuş ve Moro'yu es geçmişti.
Sorgu komitesi "Moro 2", Kızıl Tugaylar'ın tek başına,
yardım almadan hareket etmiş olması
iddiasını değiştirmişti.
Komite, güçlü bir kelime kullanıyorsam üzgünüm ama
Kızıl Tugayların "da" orada bulunduğunu kanıtladı.
Bir süre önce kapanmış olan Bar Olivetti'nin çitlerinin arasından
bir grup terörist çıkmıştı.
Kim Bar Olivetti'ye giderdi?
Peppino Impastato'nun cinayetinden tutuklanmış olan mafya Tano Badalamenti.
Amerikan Mafyası'ndan Frank Coppola.
Gladyo Operasyonu albayı Camillo Guglielmi.
Roma'daki mafyadan Massimo Carminati.
Banda della Magliana'nın patronu Renatino De Pedis.
Bar Olivetti, Moro olayı için çok önemliydi.
Kapalı değildi. Açıktı.
Belki de sadece bazıları veya olayın ana karakterleri için açıktı.
SİLAHLI BİR KIZIL TUGAYLAR GRUBU ALDO MORO'YU KAÇIRDI
1 NUMARALI BİLDİRİ 18 MART 1978
KIZIL TUGAYLAR
Moro'nun ilk fotoğrafını gördüğümde içinde bulunduğu durum
beni çok öfkelendirmişti.
Çok zarif bir adamdı.
Nazik elleri her zaman bakımlıydı.
Her zaman kusursuz giyinirdi ve çok rafine bir duruşu vardı.
Onu o hâlde görünce neler hissediyor olduğunu düşündüm.
Onu o hâlde görmenin çifte bir etkisi oldu.
Kızıl Tugaylar sadece herkesin onu tutsak ettiğini
bilmesini istemiyordu.
Aynı zamanda ona egemen olduklarını da göstermek istiyorlardı.
Neyse ki, öldürmemişler.
Bu bir kâbus.
Versene.
Kızıl Tugaylar onu yargıladıklarını söylüyor.
Onu yargılıyorlar.
Hangi yasalara göre?
Anlamıyorum. Onu neden kaçırdılar ki?
Neden öldürmediler?
Evet… Neden?
Kızıl Tugaylar Moro'yu öldürmek isteseydi
bunu 16 Mart'ta yapar onu korumalarıyla birlikte öldürürlerdi.
Moro Başbakan ve Dışişleri Bakanı olmuştu.
Kaçırmaya bir de sorguyu eklemek
tüm bu vakayı bir casusluk hikâyesine dönüştürüyordu.
İtalya'nın ulusal
ve uluslar arası güvenliğiyle ilgili önemli bilgiler ediniyorlardı.
Dünya çapındaki yüksek kademeli devlet memurları ve gizli servisler
tedirgin hâldeydi.
İtalyan Polisi'yle işbirliği yapmak için
Alman ve İngiliz ajanları Roma'ya geldi.
Bakan Cossiga burada.
Diğer bakanlar da kurul sona erince gelecek.
MORO'NUN HAPİSHANESİ
Sorgu komitesinin ortaya çıkarttığına göre,
saklandıkları ilk yer Via Massimi'deydi.
Sonra Roma'dan oldukça uzak bir sığınağa yerleşmişlerdi.
Otopsi, Moro'nun bronzlaştığını gösteriyordu.
Cesedi çok temizdi.
Kızıl Tugaylar haftada bir kez bir kovayla yıkandığını iddia etmişti.
Cesedinin üzerinde 14 ve 18 santim uzunluğunda, gardiyanı
Barbara Balzerani'ninkiyle uyumlu olmayan iki kadın saçı vardı.
Ek olarak, kemikleri Via Montalcini'deki sığınakla uyum göstermiyordu.
Via Montalcini'deki varlığı savcılık tarafından doğrulandı
ama orada bulunduğuna dair hiçbir delil yoktu.
Aldo Moro'nun kaçırılması ve korumalarının vurulması olayında
teröristlerin kullandığı üç arabanın gizemi çözülemedi.
Perşembe günü saldırıdan 1.8 kilometre uzaklıktaki Monte Mario bölgesindeki
Via Licinio Calvo'da
Moro'nun kaçırıldığı mavi bir Fiat 132 bulundu.
24 saat sonra yine Via Licinio Calvo'da
beyaz bir Fiat 128 bulundu.
Dün gece, kayıp olan üçüncü araba da
25 ve 27 numaralı evlerin arasına park edilmiş hâlde bulundu.
Bu nasıl gözden kaçırılmış olabilir?
Kimse bu sokaklara bakmıyor mu?
Via Fani çevresinde teröristlerin kullandığı bir garaj olmalı.
Neden tüm bölgeyi arayamıyorlar?
Roma polisle dolu.
Neden oraya yönelmiyorlar?
Üç arabanın da aynı şekilde
konumlandırılmış olma nedeninin
hepsinin Via Massimi 91 numaradaki bir garajdan çıkmasıydı.
Bu garaj Vatikan'a ait olduğu için kimse orayı kontrol etmemişti.
Bir barikat daha mı?
Buna inanamıyorum.
Sakin olun. Öncekilerden daha gergin görünüyorlar.
Ellerinizi kaldırıp çıkın. Ellerinizi arabaya koyun. Dışarı!
Bu işi mahvetmeyelim.
Belgeleriniz.
Kimlik lütfen.
Şu kimlikleri kontrol et.
-Yavaş. -Sakin olun hanımefendi.
Peki ya bu?
Bu nedir?
Akşam yemeğine gidiyoruz.
-Öyle mi? -Bir Molotov kokteyli yapacağız.
Alay mı ediyorsun?
Etmiyorum. Ama neden öğrencileri hedef aldığınızı anlamıyorum.
Eller arabanın üzerine.
Başsavcı Pietro Pascalino hakları elinden alınmadan önce
güzel bir beyanda bulunmuştu.
Polisin Moro ve onu kaçıranlar için herhangi bir arama yapmadığını,
sadece halkı sakinleştirmek için ortalıkta göründüklerini söylemişti.
İçişleri Bakanı üç kriz birimi kurmuştu
ve Mason Locası P2'nin bu kadar üyesini gördüğüme şaşırmıştım.
Licio Gelli,
Moro'nun planının yok edilmesi gerektiğini söylemişti.
P2 neydi?
Jandarmada, poliste, mali poliste
ve orduda şefler vardı.
Dışişleri Bakanlığı'nın Genel Sekreteri.
Bu…
ayrı bir dünyaydı.
P2 Locası'nın üyeleri
kurumların üyeleriydi.
Cossiga tarafından Moro'nun kaçırılması olayını
çözmeleri için topladığı sorgu yapan
diğer karakterler gibi.
Sadece kendi emeğimi
ve adamlarımın emeğini
hem devletin prestijini
hem de saygıdeğer Moro'nun hayatını korumaya adıyorum.
Sevgili Francesco, sana dostça bir selam sunmakla birlikte,
sana bazı zorlu şartlardan da, saygı duyduğum sorumluluklarını
göz önünde bulundurarak gerçekçi düşüncelerle
bahsetmek zorundayım.
"Sevgili Francesco." Tüm olayın başı ve sonu buydu.
Geri kalan sadece sahnelenen bir oyun
ve bu adamın hayatı söz konusuyken yapılan
acımasız ve politik bir güç savaşıydı.
Bir siyasi suçlu
olarak görülmemin söz konusu bile olmadığı
bana kesin bir netlikle söylendi.
Tartışmasız bir gereklilik süresince
hukukun soyut yanı adına masumu feda etmek, onun kurtuluşuna ulaşmalı.
Bu kabul edilemez.
Diğer ülkelerin hepsi bu sorunları olumlu bir şekilde çözdü.
Brezhnev ve Pinochet arasında geçen değiş tokuşları hatırlıyorum.
Casusların sayısız değiş tokuşu,
muhaliflerin Sovyetler'den sınır dışı edilmeleri.
Böyle bir durumla başa çıkmanın zor olduğunu anlayabiliyorum.
Ama insanın zihnini berrak tutup olabilecek
en kötü şeylere karşı hazırlıklı olması gerekiyor.
Bunu okudunuz mu?
Her zamanki gibi aklı başında ve hepimizin
öyle olmasını istiyor.
-Bir değişim istiyor. -Ben varım.
O haklı, bu Şili ve SSCB arasında yapılmıştı.
Bu yapılamaz çocuklar.
Devlet kaybeder. Pertini haklı.
Katılıyorum. Suçlularla pazarlık etmek yanlış. Biz savaştayız.
Aynen öyle. Savaş pazarlık yapmak demek zaten.
Anlaşmak üzere pazarlık yapmanın doğru şey olduğuna kesinlikle inanıyordum.
Kesinlikle.
Bu pazarlığı yapanlardan biri Moro olsaydı
kaçırılan kişiyi kurtarırdı.
O mektupların Kızıl Tugaylar tarafından yazıldığını ve Moro'nun sadece
imza attığını iddia etmiyorum.
O mektuplar Moro tarafından yazılmıştı.
O mektupları Moro yazmıştı.
Ama içinde bulunduğu durumu unutmamak gerek.
Bunu unutmamalıyız.
Basının mektupları nasıl eleştirdiğini, psikolojik olarak stabil olmadığını
ve mektupları onun yazmadığını iddia ettiklerini görünce
çok şaşırmıştık.
Mektupları o yazmıştı. Şimdi okuyun ve görün.
O bağlam dışında.
Biri bunu denemeli. Ben iki kere yaptım.
Onları okudum. Ve çok güzeller.
O mektuplar hislerini yansıtıyordu.
Sanki tekrar sesini duymak, onun yanında olduğunu hissetmek gibiydi.
Ancak
orada bahsettikleri, derslerinde anlattıklarından çok daha farklıydı.
Odalarda, gelenekleri gereği olmayan
insani bir hareket başlatmalıyız.
Berlinguer'le işbirliği yapmalıyız.
Komünistler ilk kez devlette yer aldıklarından,
şimdiye kadar çok sert oldular.
Onun korumalarını öldürmüşlerdi ve biz de
onları öldüren insanlarla pazarlık yapmalıydık.
Bu zayıflık göstermek demek olurdu.
Annem ve Bay Leonardi'nin eşi her zaman pazarlıktan yana oldu.
Her zaman pazarlık yapmanın
en iyisi olduğunu düşünüyorlardı çünkü istedikleri tek şey
Aldo Moro'nun serbest bırakılmasıydı.
Bu, öldürülen beş koruması için manevi bir fidye olacaktı.
Fiziksel olarak zarar görmedim ve aklım tamamen başımda.
Yetersiz durumda olduğumu söylemek doğru olmaz.
Bana herhangi bir zorlama yapılmıyor ve ilaç verilmiyor. Hoşunuza gitse de,
gitmese de, kendi tarzımda ve kendi el yazımla yazıyorum.
Moro direnen bir tutuklu olarak yazıyordu.
Bir yandan direnirken, diğer yandan kendini her zamankinden
daha canlı gösteriyordu ve bu kısmı incelenmeli
ama aynı zamanda da hatırlanmalıydı.
Bana karşı takınılan bu sert tavır
ABD ve Almanya tarafından mı önerildi?
DÖRT YIL ÖNCE KASIM 1974
Bazen sonumun JFK gibi olacağını düşünüyorum.
Beni gizlendikleri bir yerden vuracaklar.
Neden böyle dedin?
Şöyle diyelim…
Komünist partisiyle milli bir birliktelik oluşturma fikrimden fazla hoşlanan yok.
Gerçek şu ki, Bay Berlinguer Bulgaristan'da bir araba kazası geçirdi.
Çok tuhaf bir araba kazası. Hayatta kalmış olması bir mucize.
Ne için endişeleniyorsun?
New York'taki resmi ziyaretimizde tehdit edildim.
-Ne tür bir tehdit? -Ölüm tehdidi.
Oreste Leonardi bize ABD yolculuğunun iyi geçmediğini söylemişti.
Patronum tehdit edilmişti.
Moro, Kissinger'la görüştükten sonra kendini iyi hissetmemişti
ve Guerzoni'den İtalyan basınının
siyaseti bırakabileceğini
bilmesini istemişti.
Bir ihtilafın ortasında ve risk altında olduğunu
fark etmişti.
Moro bu şeyi fark etmiş ve siyaseti bırakmaya karar vermişti.
Ceza Yargılaması üzerinde çalışmak için biraz zaman ayır
yoksa bir yıl kaybedersin.
Arayı kapatıyorum.
"Arayı kapatıyorum." Bunu çok duydum.
-Francesca? -Evet?
-Şu yazıyı yazdığını gördüm. -Evet.
-Gazeteci olmak mı istiyorsun? -Denemeyi istiyorum.
Güzel. Sonunda biri bana bir gazeteci olmanın
anlamını açıklayabilecek.
Evet.
Lucia.
Peki ya sen? Sen neyi denemek istiyorsun?
-Henüz karar vermedim. -Zamanın var.
Üniversitede kalmayı düşünüyordum.
Bir profesör olmayı. Bize öğretmenliğin güzel bir kariyer olduğunu öğrettiniz.
Öğretmenlik harika bir şey. Senin için en iyisini dilerim.
Bir hafta kadar önce, bunu tek mesleğim hâline getirmeye karar vermiştim.
-Siyaseti bırakıyor musunuz? -Emekli olmak istedim.
Ve kendimi öğrencilerime adamak.
Sonra…
ilk torunum doğdu.
Bu Luca, Bay Başkan.
Luca.
-Siz de büyükbaba oldunuz mu Memur Bey? -Henüz değil.
Ama yakında olmayı umuyorum.
Ne oldu Bay Başkan?
Şu çocuklar.
Onlara yardım etmeliyiz.
Karıma siyaseti bırakacağıma dair söz verdim.
Hayal kırıklığına uğrayacak.
Luca.
O an siyasete geri dönmeye karar verdim.
Bu yüzden insanlar onun bir korkak olduğunu söylediğinde buna katlanamıyorum.
Hayatının söz konusu olduğunu bilen biri
o durumda aynı şeyi seçmezdi.
Her zaman, "Böyle düşünüyorum" derdi. "Buna inanıyorum" demezdi.
Aradaki farkı bilirdi.
Bugün de ihtiyacınız olan bu. Buna her zaman ihtiyaç vardı.
Siyaset inanan insanlara ihtiyaç duymaz. Düşünen insanlara ihtiyaç duyar.
LOCKHEED SKANDALI
Saygıdeğer Moro konuşmak istedi. Buna izni var.
Bay Başkan, Senetörler,
parlamento üyeleri…
Temsilciler Meclisi, 13.40.
Hristiyan Demokratlar başkanı Moro, Luigi Gui'yi savunmak için konuşuyor.
Moro, "30 yıllık mükemmel bir hizmet, doğal bir görev duygusu." dedi.
Bay Gui'nin bu durumda
kendi çıkarını düşündüğü konusunda hiç şüphe yok.
70'lerde, özellikle muhalifler arasında
Hristiyan Demokratlar'ın bir suç örgütü olduğunu düşünmek
çok yaygın bir şeydi.
Bu Moro için kabul edilemez bir şeydi.
Amacı, politik anlaşmazlıkların ve gerginliğin
yapıcı bir diyaloga dönüşmesini sağlamaktı.
Bunun olabilmesi için de, daha fazla saygı gerekiyordu.
Bu sebeplerle, Masonlarla yargılanmamızı isteyen
saygıdeğer meslektaşlarıma,
yargılanmayacağımızı söylüyoruz.
Parlamentoya partinizin yargılanmayacağını mı söylediniz?
Bitirmeme izin verin.
Size göre, dokunulmazsınız.
-Ben böyle demedim. -Ana fikir buydu.
Lucia sen bir hukuk öğrencisisin. Kelimeleri tartmayı öğrenmelisin.
"Masonlarla" dedim.
"Masonlarla yargılanmayacağız."
Umarım bir mason topluluğuyla mahkeme salonu arasındaki farkı biliyorsundur.
Asıl anlamayan sizsiniz.
Kendinizi hukukun üstünde gördüğünüzü ve eleştiri kabul etmediğinizi,
gösterip buna rejim diyorsunuz.
Senin "rejim" dediğin şeyin sonucu
bu ülkenin tecrübe ettiği en yüksek
özgürlük seviyesidir.
Sen de bunun yaşayan örneğisin.
Hayır efendim. Bu sefer yanılıyorsunuz.
Lucia…
Sen aklını mı kaçırdın? Ona böyle saldıramazsın.
Olayı abarttın.
O iyi bir öğretmen. Ama aynı zamanda Hristiyan Demokrat.
Affedersiniz.
Moro, Gui'yi savundu çünkü masum olduğundan kesinlikle emindi.
D.C. partisini savundu çünkü o dünyanın parçasıydı
ve iyi amaçlarına hâlâ inanıyordu.
Ayaklanmaların ve gösterilerin, hükümeti yolsuz, karanlık
ve suç işler olarak yansıtan bir kampanya yürütmesi
nedeniyle sistemi destekliyordu.
Siyasi gerçekleri geri kazandırmanın doğru olacağını düşünüyordu.
Neden profesörle buluşmak için buraya gelmemiz gerekiyor?
Bugünlerde sonraki dersleri üzerinde çalışmak için Terracina'ya taşındı.
Çok zengin olmalı.
-Sorunu çözebilirsin. -Hangi sorunu?
Tartışmaktan zarar gelmez ki.
Aynı onun gibi konuştun.
İşte geldik. Çok zengin, değil mi?
-Merhaba. -Merhaba.
Burada ne işiniz var?
Profesörü ziyarete gelmiştim ve o da bana eşlik etti.
Evet.
Dilini mi yuttun?
-İçeri gelin lütfen. -Teşekkürler.
-Merhaba efendim. -Emilio.
-Günaydın. -Bu ne büyük zevk!
Lucia. Seni gördüğüme de sevindim.
-Kendi yemeğinizi yaptığınız doğruymuş. -Sadece temel şeyler.
Memur Leonardi'yle kendime makarna yapıyordum.
İşte. Öğle yemeğine kalacak mısınız?
Rahatsızlık vermek istemeyiz.
-Rahatsızlık vermiyorsunuz. Leonardi? -Elbette Bay Başkan.
-Oturun lütfen. Bir dakika bile sürmez. -Teşekkürler.
Bugün bulaşıkları yıkama sırası Memur Leonardi'de.
Ne de olsa ben yemek pişiremiyorum.
Ben düşündüğün gibi, Hristiyan Demokratlar'ın ve hükümetin
mutlak başkanı değilim Lucia.
Bunca yıl boyunca çoğu zaman kendi partim tarafından
dışlandığımı hissettim.
Dört kere bakan, beş kere Başbakan oldunuz.
Sadece gerektiğinde.
Ama eski bir Başbakan olarak,
demokrasimizin Pietro Nenni'nin dediği gibi
bir "kontrol odası"nın olmadığını söyleyebilirim.
Çok güzel. Yani kimse suçlu değil. Herkes masum.
Cezai sorumluluk bireyseldir ve mahkemelerce onaylanmalıdır.
Teorik olarak, evet.
Pratikte, bombalamalar gibi gücün işlediği suçlar yargılanmıyor.
Devam eden davalar var. Bekleyip görelim.
Buna gerçekten inanıyor musunuz?
Demokrasimizin sahte olduğunu fark etmediniz mi?
Güç sahibi olanlar, denetlenmeden istediklerini yapabiliyorlar.
Bu demokrasi mükemmel değil ama seninki dâhil
herkesin özgürlüğünü güvence altına alıyor.
Kandırılma özgürlüğü.
Neden eleştirmek yerine kurumlara dâhil olmuyorsun?
Çok şey öğrenirdin.
Şüpheliyim. Üzgünüm ama bu oyun belli.
Beni aralarına almazlar.
Üzgünüm efendim. Sizin konuşacağınızdan
onun da anlayacağından emindim.
Dürüstlüğü hoşuma gidiyor.
-Nereye gidiyor? -Bilmem. Roma'ya kadar otostop çekebilir.
Git yetiş ona. Geri dönmesini iste.
Biz şurada bekleriz, solda.
Dondurmacının çikolatası çok lezzetli.
Tamam.
Hadi gidelim. Bize katılacaklar.
15 NİSAN 1978 KAÇIRILMANIN 31. GÜNÜ
SİYASAL BİLİMLER FAKÜLTESİ
USUL HUKUKU SINAVI
Kaçırılma olayından bir ay sonra, profesörümüz hâlâ kayıptı.
Kendimize nerede olduğunu soruyorduk.
Bizi düşünüyor olduğunu umuyorduk.
Sevgili Noretta,
seni ne kadar özlediğimi ve saatler boyunca
sizi gözümde canlandırmaya çalıştığımı hayal edebilirsin.
Hepinizi görmek, hepinizi okşamak.
Umarım beni bu olaylar haricinde de hatırlıyorsunuzdur.
Lütfen Saverio Fortuna'dan öğrencilerime sevgilerimi gönderdiğimi söylemesini iste.
Onlara, seminere devam edemediğim için üzgün olduğumu söylesin.
SANIK ALDO MORO'NUN SORGU SÜRECİ TAMAMLANDI
6 NUMARALI BİLDİRİ 15 NİSAN 1978
ALDO MORO SUÇLU BULUNDU.
Mahkemenin sona erdiğini ve ölüm cezası verildiğini duyuran bildiri
kaçırılma olayının ilk aşamasının bir anlamda beklenen sonuydu.
ÖLÜM CEZASI VERİLDİ.
Sonra, idamdan önceki bekleme süreci olan ikinci aşama başladı.
Bakın. "Aldo Moro suçlu bulundu ve ölüm cezasına çarptırıldı."
"Ölüm cezasına çarptırıldı." mı?
MORO "ÖLÜM CEZASINA ÇARPTIRILDI."
İdam cezasına olumsuz bakılmalı.
Aynısı müebbet hapis için de geçerli.
Ömür boyu hapis.
Kişiye hiçbir umut vermiyor
ve pişmanlık veya kendini yeniden bulmak gibi
şeylere teşvik etmiyor.
Bu da idam cezasından
daha insani değil.
Size müebbet hapsin ne kadar adil olmadığını göstermek için
Cumartesi günü bir cezaevini ziyaret edeceğiz.
Bunu geçmişte başka öğrencilerimle de yaptım.
Bunu bir alışkanlığa dönüştürmek istiyorum.
Sizin için de.
Moro, Siyasi Bilimler öğrencilerinin
ülkenin nasıl çalıştığını görmeleri gerektiğine inanıyordu.
Eğitmenliğe karşı çok modern bir yaklaşımı vardı.
Üniversiteye gidiyor, birçok şey öğreniyorsunuz ama hepsi teoride kalıyor.
CIVITAVECCHIA HAPİSHANESİ
Her şey bir koyun hırsızlığıyla başladı.
Bilirsiniz.
Bir kız kardeşim vardı.
Suça kan karıştırmazsam, beni yasaklayacaklarını,
onun da evde kalacağını söylediler.
Bana müebbet verdiler.
Bunlar aslında Ceza Hukuku'nun tamamlayıcı dersleriydi.
Gerçek hayat dersleriydi.
Bizim için çok özeldi çünkü alanda yapılan bir çalışmaydı
ve sürecin nasıl işlediğini görüyorduk.
İşte bu tip hikâyelere tanık olmanızı istiyorum.
Bir suç, faili çevreleyen önyargının bir sonucudur
ve hepimiz buna dâhilizdir.
Bir insanın bu sebeplerle birini nasıl öldürdüğünü hayal edemiyorum.
Gerçek hayat düşündüğümüzden çok daha karmaşıktır.
Müebbet hapis her zaman kabul edilemez bir cezadır.
Rehabilitasyon nerede?
Ziyaretin ardından otobüse döndüğümüzde
ona ne gördüğümüzü anlatmamızı istedi.
Sonra bize gördüklerimizin ve bize anlatılanın arkasında
ne olduğunu açıklamıştı.
Bu gerçek anlamda öğrenmekti.
HAPİSHANE PSİKİYATRİ HASTANESİ
Gördüğünüz gibi hükümlüler serbestçe dolaşabiliyor.
Yardım edin lütfen! Üç bin yıldır insanlık için iyi oldum!
Onlara beynimle uğraşmamalarını söyleyin!
-İyi misin? -Evet.
-Ne demek istedi? -Saçmalıyor. O klinik vaka.
Bay Başkan, orası en tehlikeli hükümlüleri tuttuğumuz yer.
Gidip bir bakalım.
-Gitmesek daha iyi. Kızlar… -Kızlar da erkekler kadar hazır.
Israr ettiğini hatırlıyorum.
Dışişleri Bakanı'ydı ve istediği her yere girebiliyordu.
Hastaların durumlarını kontrol etmeyi ve nasıl olduklarını görmeyi
talep edebilirdi.
O zamanlar elektroşokun hâlâ yasal olduğunu unutmamak gerek.
Kapıyı açın lütfen.
-Açmasam daha iyi. -Kapıyı açın.
Hemşire.
Yataklardaki insanları ve oradaki herkesin gözlerindeki çaresizliği
görmek şoke ediciydi.
Ya kendilerinin ya durumlarının ya da hukuki çarpıtmaların sonucu olarak
dünya üzerinde cehennemi yaşıyorlardı.
Affedersiniz.
Yarın Adalet Bakanı'yla konuşacağım.
Orada, o an bir siyasetçi olmanın onun için
ne anlama geldiğini anladım.
Onun en iyi hatırladığım yanlarından biri,
savunmasız olanları dinlemesi
ama aynı zamanda güç sahibi olanlara,
yani bir anlamda karar vericilere karşı
son derece katı olabilmesiydi.
17 NİSAN 1978 KAÇIRILMANIN 33. GÜNÜ
Onları görüyor musun?
Tezlerini savunmak için profesörü beklemeyecekler.
Mezuniyet balolarını ertelemek için çok para harcadıklarını söylediler.
Neden bahsediyorlar?
Kendilerinden utanmalılar.
-Günaydın. -Günaydın.
Siz mi geç kaldınız, ben mi erken geldim?
Bu Emilio'nun suçu.
Sen kendi gecikmelerini düşün.
-Komik değildi. -Günaydın.
Hoş geldiniz. Oturun lütfen.
-Burayı beğendiniz mi? -Bayıldım. Cidden.
Umarım seminer boyunca öğle yemeklerimizi burada yeriz.
-Çikolatalı pasta lezizmiş. -Buranın en meşhur yiyeceği.
Gerçekten çok lezzetli.
İyice düşündüm
ve tezimi Kanun Kurumları
ve Cezai Prosedürler üzerine yazacağım.
Danışmanım olmayı düşünür müydünüz?
Hristiyan Demokrat bir tez danışmanı istediğinden emin misin?
Kimse mükemmel değil.
Benden istemesen üzülürdüm.
Senin için iyi bir başlığım var.
Nedir o?
İçsel yenilenme ve aşırı insani bir tesis açısından cezalandırma.
Pratik bir tesis. İyi bir başlık.
Lucia, gerekli karaktere ve tutkuya sahipsin.
Sadece görünüşe göre radikalsin.
Davranışın adalet ve büyük bir vatandaşlık görevine olan hasreti kapatıyor.
Yaşın için çok normal olan aşırılıkların ileride geçtiğinde
ve kendi dengeni bulduğunda,
harika bir avukat olacağını düşünüyorum.
Şaka mı yapıyorsunuz?
-Hayır yapmıyorum. -Ben avukat olmak istemiyorum.
Lütfen bunu bir düşün.
Ciddiyim. Çünkü…
kurumlar insani duruma gelmeli.
Hayatı ele alalım.
Bizden ayrı değiller.
Kurumlar…
biziz.
BUGÜN HRİSTİYAN DEMOKRATLARIN "DİKTATÖRLÜĞÜ" SONA ERİYOR
SAHTE BİLDİRİ 18 NİSAN 1978
Radyo Città Futuro'yu dinliyorsunuz. Son dakika gelişmelerini aktaracağız.
Kızıl Tugaylar 7. bildirilerini yayınladı.
"Başkan Moro'nun intihar yoluyla
infaz edildiğini doğruluyoruz.
Cesedi Rieti bölgesindeki Duchessa Gölü'nün dibinde bulunabilir."
Duchessa Gölü olayı, İtalyanlar'ın üzerindeki
duygusal etkiyi azaltmak ve onları
Moro'nun öldürülmesine hazırlamak için Claudio Vitalone adında
bir avukat tarafından gerçekleştirilmişti.
Sahte bildiriyi kim yazmıştı?
Banda della Magliana'dan Tony Chichiarelli adında bir sahtekâr.
Via Fani saldırısından sonraki en uzun gün, bu sabah 8.50'de başladı.
İtfaiyenin Via Gradoli 96 numaradaki evden polisi aramasıyla.
"Hemen buraya gelin. Bir Kızıl Tugaylar sığınağı bulduk."
18 Nisan sabahı biri beni aradı ve dedi ki:
"Via Gradoli'ye koş. Moro'nun hapishanesini bulmuşlar.
Orada olup olmadığını hâlâ bilmiyoruz."
Via Gradoli sığınağı, Mario Moretti'yle Barbara Balzerani'nin
eskiden yaşadıkları evdi.
Onlar, Kızıl Tugay'ın Moro olayından sorumlu olan üyeleriydi.
İçlerinden biri kaçırma olayında da yer almıştı.
Polis Via Gradoli'ye 18 Mart 1978'de
zaten gitmişti.
Bir ay önce, polis kapıyı çalmıştı ve o ikisi içerideydi
ama kapı sıkıştığı için polis içeri girmemişti.
Üslerden biri basılmıştı
ve araştırmacılar ipuçları bulmuşlardı
ama bunlar Moro'yu bulmak için yeterli değildi.
ALDO MORO VE TÜM HRİSTİYAN DEMOKRATLARLA
SUÇ ORTAKLARI MAHKEMEDE YARGILANDI.
GERÇEK BİLDİRİ 20 NİSAN 1978
MORO SUİKASTE Mİ UĞRADI?
21 Nisan'da Kızıl Tugay 7. gerçek bildiriyi yayınladı.
Biraz daha umutluyduk.
Günaydın. Moro hayatta.
Turin ve Cenova'da Kızıl Tugaylar'ın Aldo Moro'nun
hâlâ hayatta olduğunu duyuran bildirileri bulundu.
18 Nisan'da yayınlanan
bildiriye göre infaz duyurusu sahteydi.
Teröristler, kendi tutukluları karşılığında
profesörü geri verebileceklerini söyledi.
Hükümet iki şekilde davranabilir.
-Hâlâ hayatta çocuklar. -Evet ama her dakika önemli.
Çıtayı yükseltmeye çalışıyorlar.
Piskoposların, Katolikler'in ve entelektüellerin onu kurtarmak için
imzaladıkları bir bildiri var. Ailesinin girişimi.
Neden biz de aynısını yapmıyoruz?
Üniversite'de imza toplayalım.
-İşe yarayabilir mi? -Elbette.
Herkese gösteririz. Dinlemek zorunda kalırlar.
20 Nisan'la gerçek bildiri tarihi arasında
yani 9 Mayıs arasında 19 gün var.
Bu süre içinde de bazıları bir şeyler yapmayı denedi
ve ölüm cezasına bir alternatif bulmaya çalıştılar.
Şöyle yazacağım: "Kimsenin bu krizi sağlıklı bir siyasi gerçekçilikle çözmek
istememesi nasıl mümkün olabilir?"
"Hiçbir şey yapılmıyor olabilir mi?"
Evet.
Hepinizin öldüğüm için mutlu olma ihtimali var mı?
Sözde, devletin iyiliği için biri bunun yapılmasını kötü niyetle öneriyor
ve ülkenin en büyük sorunlarını çözeceği söyleniyor.
Hiçbir şeyi çözmez.
Bu suç işlenseydi
sonucunda ortaya çıkan kötülük sizi önce boğar, sonra da siler.
Merhamet galip gelirse, bu ülke hayatta kalabilir.
Yargılananın kendisi değil, yetkili güçler olduğunu
vurgulamaya çalışıyordu.
Onlara, "Sizin adınıza buradayım
ve bir şeyler yapmak sizin göreviniz." diyordu.
Özellikle kendi partisinde harekete geçme niyeti olmadığını anlamıştı.
Bayan Moro, Hristiyan Demokratlar'ın,
Moro'ya en yakın olan insanların neden yeterince duyarlı olmadıklarını,
insan hayatının her şeyden önce geldiğini
ve bunun önemini anlamamalarını
ve kendi deyimiyle, "Yeterince Hristiyan"
olmadıklarını anlamıyordu.
-Bu bildiriyi imzalamak ister misiniz? -Bakayım.
Evet, Moro için.
İmzalıyorum.
Hükümete, tüm siyasi ve sosyal kurumlara Bay Moro'nun serbest kalmasını
sağlamaları için bir başvuruda bulunacağız.
-Okuyabilir misiniz? Teşekkürler. -Elbette.
Hey. İmzalıyor musun?
Hayır imzalayamam. Nedenini söyledim. Üzgünüm.
Peki ya sen? Kararını verdin mi?
Bu prensiplerime aykırı.
Ama o bize her zaman insan hayatının önce geldiğini öğretmişti.
Teşekkürler.
Fikrini değiştirdiğine sevindim.
55 gün boyunca öğrenciler olarak imza topladık ve Moro'nun
serbest kalması için anlaşma yapmaları amacıyla yetkililere verdik.
Bu Aldo Moro'nun 100'den fazla öğrencisinin imzaladığı bir bildiri.
TEMSİLCİLER MECLİSİ
Girişiminiz için teşekkürler çocuklar.
Ama bu biraz alışılmadık.
İmzalarınızı ilgililere göstereceğim ve bunu dikkate alacağız.
Sizi kesinlikle haberdar edeceğiz.
SENATO
Sosyalistler ve radikaller dışında…
tüm partilerin pazarlığa karşı olduğunu biliyorsunuz.
Biz pazarlığa karşıyız, yani Apertis Verbis diyorum.
Sesinizin duyulması mümkün değil.
BAŞBAKANLIK KONUTU
Durumun nasıl geliştiğini göremiyor musunuz?
-Unutun bunu çocuklar. -Unutun gitsin.
Unutun.
Francesca?
-Bunu düşünmeliydik. -Francesca, bekle.
Sanki bizimle dalga geçiyor gibiydiler.
Çok büyük hayal kırıklığına uğramıştık.
Herkesin onun ölmesini istediğini anlamıyor musunuz? Herkesin!
Bu hiç adil değil.
Sanırım Aldo Moro'nun, kendisinin yıllarca öncülük ettiği
ve gücü elinde tutan kişiler tarafından
yalnız bırakıldığını görmek bir tür ayaklanmaya neden oldu.
Oğlu Giovanni Moro,
"O an, ülkenin ondan yana olduğunu anladık." dedi.
22 NİSAN 1978 KAÇIRILMANIN 38. GÜNÜ
Papa, Bay Moro'nun ailesine dönmesi için
serbest bırakılması uğruna Kızıl Tugaylar'a kişisel olarak başvurdu.
"Kızıl Tugaylar üyeleri, size yazıyorum."
VI. Paul'ün Aldo Moro'yla kişisel bir dostluğu vardı.
Çekilen acıların yanı sıra,
Papa Kızıl Tugaylar'a o meşhur mesajı yazmıştı.
Konuşma, şu kısmıyla hatırlanır:
"Onu koşulsuz olarak serbest bırakın."
"Aldo Moro'yu serbest bırakın. Öyleyse, koşulsuz olarak.
Sadece mütevazı ve duyarlı aracılığım nedeniyle değil,
insan olarak bir kardeşimizin saygınlığını korumak için."
Bu muhtemelen İtalyan kurumları tarafından talep edilmişti.
MORO: SON PERDE
Kızıl Tugaylar'ın belirttiğine göre, Moro
Papa'nın mesajı nedeniyle hayal kırıklığına uğramıştı.
Profesörün ne dediğini dinleyin.
"Arada bir masum birinin hayatta kalıp başka birinin hapse girmek yerine
sürülmesi hâlinde devletin mahvolduğunu nasıl iddia edebilirsiniz?"
Bu çok net. Bize çıkış yolunu gösteriyor.
Birebir değiş tokuş.
Sosyalistlerin neden tutuklu olan teröristle değiş tokuştan
bahsettiğini şimdi anlıyorum.
Ortamı yokluyorlar.
-İyi gideceğinden eminim. -Ben de.
Ne düşündüğümü biliyorsunuz. Katillerle pazarlık yapılmaz.
Riccardo, bekle.
Aldo Moro'nun serbest kalması için ne yapılması gerekiyorsa
yapılmalı ya da mümkün kılınmalı.
Şantaja yenik düşmek
ve direkt olarak reddetmek arasında
diğer demokratik devletlerin denemekten çekinmedikleri
farklı ve başka yollar da var.
İçimizde, bir tür umut olduğuna dair güçlü bir his vardı.
Kanlı bir suç işlememiş olan bir Kızıl Tugaylar üyesi'nin
affedilmesi son derece
önemli bir adım olurdu.
Bettino Craxi'yle birlikte,
Kızıl Tugaylar üyelerine en yakın olan
kişilerle diyalog kurmaya başlamıştık.
Onları üniversitelerdeki deneyimlerimizden iyi tanıyorduk.
1 MAYIS 1978 KAÇIRILMANIN 47. GÜNÜ
KIZIL TUGAYLAR BAYAN MORO'YU ARIYOR
Bu siyasi bir sorun.
Hristiyan Demokratlar, pazarlığı düşünüyorsa bir şeyler yapmalılar.
Bu birkaç saat içinde gerçekleşmezse…
-Bunu tartışamam. Buna iznim yok. -Üzgünüm.
Ben sadece mesajı iletiyorum.
Ancak D.C.'nin başı tarafından
açıkça yapılacak bir müdahale bu durumu değiştirebilir.
Karar verildi. Birkaç saat içinde kaçınılmaz olan gerçekleşecek.
Yapabileceğimiz bir şey yok. Söyleyecek başka bir şeyim yok.
D.C.'nin başındaki Zaccagnini,
ellerinin bağlı olduğunu çünkü Hristiyan Demokratlar'ın
Kızıl Tugaylar'ın asıl amacı olan
siyasi açıdan tanınmalarına neden olacak bir şey yapmak
istemediklerini söylemişti.
Cumhuriyeti savunma
ve kurumlarının değerini teyit etme görevi
insani dramın, kendi adıma yaşadığım şeyin daha az acı verici olduğu
anlamına gelmiyor.
Çok sevilen liderimiz
saygıdeğer Aldo Moro hâlâ…
Kızıl Tugaylar'ın elinde tutsak.
Bay Zaccagnini ve Bayan Anselmi çok üzülmüşlerdi.
Moro'ya çok yakınlardı.
Onlar bizim deyimimizle, "Moro'cu"ydu.
Tina Anselmi'yi ağlarken gördüğümü hatırlıyorum.
Herhangi bir yasal prosedürü reddetme
ve ciddi suçlar işlemiş hükümlüleri
serbest bırakma talebi.
Bu saçmalık. Bunun, devlete hizmet etmek için
hayatlarını riske atan
polisler ve gardiyanlar için ne anlama geldiğini
bir düşünsenize.
SAVAŞ SONA ERDİ
9 NUMARALI BİLDİRİ 5 MAYIS 1978
Son dakika. Kızıl Tugaylar bir bildiri daha yayınladı:
"16 Mart'ta başlamış olan savaş sona erdi.
ve artık Moro'nun aldığı cezayı yerine getiriyoruz."
-Düşününce kendimi öldürmek istiyorum. -Korkaklar.
Lucia!
Hey!
Ne oldu?
Lucia?
İyi değil misin?
Evet.
Üç gün içinde tez savunman var. İyileşmen gerek.
Evet.
Koyu renkli çantamı alabilir miyim?
Tamam.
-Nerede şu… -Belki şudur.
İşte bu. Teşekkürler Leonardi.
Biliyorum, ayaklı eczane gibiyim. Bana kendimi güvende hissettiriyor.
Bundan iki kaşık şimdi, iki kaşık da gece tok karnına al.
Üç gün içinde iyileşirsin.
-Sağ olun. -Eve git.
-Onu götürür müsünüz? -Tabii.
-Hoşça kalın. -Çarşamba görüşürüz.
Son haftalarda Oreste Leonardi çok gergindi.
Bu hiç ona uygun bir davranış değildi.
Profesörü hemen üniversiteden uzaklaştırırdı.
"Lütfen çok zaman harcamamıza neden olmayın,
burası tehlikeli." derdi.
Başka durumlarda, bize şöyle dediğini itiraf etmeliyim:
"Çocuklar, patronum bizi vurabileceklerinden korkuyor."
Lucia?
Daha iyi olduğun anlaşılıyor. Bahsi kazandım.
Kazandınız. Teşekkür ederim efendim.
-Tezimin savunması için hazırım. -Okumayı yarın bitiririm.
-Bay Başkan, gitme zamanı geldi. -Tamam.
Yarın sabah 09.00'da yeni hükümetin
açılış töreni olduğunu unutmayın.
Bu parlamentoyu ziyaret etmek için bir mazeret olacak.
Francesca, gazetelere yazmaya devam ettiğini gördüm.
-Kötü bir alışkanlık edinmiş gibisin. -Hem de çok kötü efendim.
-Arayı kapadın, değil mi? -Bir yıl kaybettim.
Yakında bunu unutursun.
Ben Günay İtalyalıyım ve bazı şeyleri önemserim.
İlk fark eden ben olduğuma göre, sağdıcınız olmak istiyorum.
Tamam mı? O hâlde yarın görüşürüz.
-Yarın görüşürüz. -Hoşça kalın.
Sonraki ziyaretlerle ilgili kısa bir şey soracağım.
-Size eşlik edebilir miyim? -Etmeseniz daha iyi. Bugünler tehlikeli.
Sonra konuşursunuz.
Bay Başkan, müsaadenizle. Muhtemelen seminerlere ara vermeliyiz.
Öğrencilerim olmadan bir şey yapma niyetinde değilim.
Polis departmanının siyasi şube başkanıyla görüşeceğim.
Kontrolleri arttırmalarını isteyeceğim.
Umarım bu sefer harekete geçerler.
Hepimizin içinde bulunduğu riskin son derece farkındalar.
-Harekete geçeceklerine inanıyorum. -Ne zaman?
Ne kadar zamandır zırhlı araç bekliyoruz?
Diğerleri aldı, biz hâlâ bekliyoruz.
15 Mart'ta, Moro ölümünden sonra
konuşmaların içeriklerini kaydeden
Emniyet Müdürü'nü aradı.
Bu konuşma sırasında Moro ona, "Resmen tehlike altındayım." dedi.
Bay Leonardi bana sonradan şey istediğini söyledi…
Bir…
zırhlı araç istemiş.
Alamamış çünkü o zamanlar zaten çok siyasetçide yoktu.
Andreotti'de vardı.
Kızıl Tugaylar'ın en son bildirinin üzerinden 30 saat geçmişken,
daha fazla cevaplanmamış soru oluştu.
Belki hâlâ küçük bir umut vardı.
Cumhurbaşkanı Bay Leone bir Kızıl Tugaylar teröristini
affetmek üzere düzenlemeler yapıyordu.
Örgüt için artık çok önemli olmayan
Paola Besuchio'nun affıyla serbest bırakılması fikrine
artık çok yakındık…
Artık kimse önemsemiyordu. Önemsedikleri tek şey Moro'nun cesediydi.
Tutucu değerlerin yerini bulması açısından
ilerlemenin tek yolu ondan kurtulmaktı.
Sevgili Noretta, artık son perdeye geldik.
Olayın aslını ve saçma cezayı tartışmak istemiyorum.
Tüm ılımlılığıma ve yumuşaklığıma rağmen buna maruz kalacağım.
Yüz imza toplanması onları pazarlık yapmaya zorlardı.
Hepsi geçmişte kaldı.
Gelecek içinse, hepinize karşı yoğun bir hassasiyet hissediyor
ve hepinizi, her birinizi hatırlıyorum.
Görünüşe göre belirsiz ama özel anılarla dolu olan
sevgilerimi gönderiyorum.
Anılarımda, birlikte yaşıyorsunuz.
Kendimi sizinleymiş gibi hissedeceğim.
Keşke küçük ölümlü gözlerimle sonrasını
nasıl göreceğinizi anlayabilseydim.
Bir ışık harika olurdu.
9 MAYIS 1978
HRİSTİYAN DEMOKRATLAR
O geceye ait olan anım,
insanların çok önemli bir ameliyat geçirecek olan
ve doktorların iyi ya da kötü bir şey diyemedikleri
bir aile üyeleriyle ilgilenmek için
bir hastanede toplanmalarıydı.
-Bay Franco Tritto'yla mı görüşüyorum? -Evet, kimsiniz?
Kızıl Tugaylar.
-Anladınız mı? -Evet.
Telefonda uzun süre kalamam.
Lütfen telefonunuz dinleniyor olsa da
olmasa da Moro'nun ailesine şahsen gidin.
Aileye gidin ve şunları söyleyin:
"Bay Başkan'ın son dileklerini yerine getirmek
ve Aldo Moro'nun cesedini nerede bulabileceklerini ailesine
söylemek istiyoruz."
Ne yapayım?
-Beni duyabiliyor musunuz? -Tekrar edebilir misiniz lütfen?
Hayır tekrar edemem.
Ailesine, saygıdeğer Aldo Moro'nun cesedinin
Via Caetani'de bulunacağını söyleyin.
-Efendim? -Via Caetani'de.
Via delle Botteghe Oscure'nin sağındaki ikinci sokak.
Tamam mı?
-Evet. -Kırmızı bir Renault 4 var.
-Onları aramalı mıyım? -Hayır. Lütfen oraya gidin.
-Gidemem. -Gidemez misiniz?
Gitmek zorundasınız.
Lütfen, yapmayın.
Üzgünüm ama yapamam.
Gitmezseniz, başkanın son dilekleri
yerine getirilmemiş olur.
Babamla konuşun lütfen.
GBR RADYOSU VE TELEVİZYONUNDAN
Öldürüldüğünü duyduğumda şaşırdım. Çok şaşırdım.
Çünkü sonunda teröristlere karşı kazanacağını düşünüyordum.
Yani, onları geri dönüp ona söyledikleri her şeyi anlatmasının
daha iyi olduğuna ikna edeceğine.
Bir şeyin sona erdiğinin farkına vardık.
Ve bu…
bu fikri ne kadar reddetmek istesek de, beklememiz gereken bir şeydi.
Görünüşe göre acı çekmemiş.
En azından.
Onu ölü olarak görmek zordu.
Ama arkadaşlarının istediği buydu.
Moro'nun işkencesi 30 dakikadan uzun sürmüştü.
Teröristler olay yerinde öldüğünü söylüyor.
4.35'te öldürülmüş ama teröristler 06.30 diyor.
12 mermiyle öldürülmüş ama teröristler 11 diyor.
10 susturuculu mermiyle öldürülmüş ama teröristlerin boyutları farklı.
TASNİF EDİLMİŞ
TASNİF EDİLMEMİŞ BOŞLUKLU
Bu Via Montalcini'deki garajda yapıldıysa
saçma büyüklükte bir risk almış olmalılar.
Bunu yapabilmek için garaj kapısını açık tutup
Renault 4'ün burnunu garajdan çıkartmaları gerekirdi.
O zamanlar kullanılan susturucuların kalitesinden ötürü
içeride ses kesinlikle yankı yapardı.
Aldıkları risk gerçekten büyük olurdu.
Bu yüzden, bize anlattıkları şekilde gerçekleştiği konusunda şüpheler var.
Aldo Moro'nun trajedisi sadece altı kişiyi etkilemiyor.
Onları unutmayalım: Leonardo, Ricci, Zizzi,
Rivera, Iozzino, hepsi polis.
Bu trajedi bir toplumu ilgilendiriyor.
Moro olayıyla ilgili gerçekleri, Sciascia'nın dediği gibi somatize etmezsek
özgürlüğün, demokrasinin ve barışın olduğu bir geleceğe bakamayız.
Profesör için özel bir cenaze düzenlendi.
Bekle.
Son mektuplarından birinde
enstitülerden veya partiden kimsenin orada olmamasını istediğini yazmıştı.
Sadece onu seven birkaç kişiyi istemişti.
Devlet töreni yine de yapıldı.
Lateran Bazilikası'nda naaş olmadan.
Tüylerimizi ürperten bir ritüeldi.
LATERAN BAZİLİKASI 13 MAYIS 1978
Yaşamın ve ölümün Tanrısı,
Aldo Moro'nun güvenliği için
yakarışlarımızı
dikkate almadın.
Kendisi iyi,
yumuşak, bilge, masum
bir dosttu.
Bugün burada…
Ugo Foscolo şöyle yazdı:
"Zaman yıkıntıları bile siler."
Bu, en sevgili dostlarımızın anısı için de geçerlidir.
Aldo Moro'nun siyaset için ne anlama geldiğine dönüp baktığımda,
hayatının bir döneminde mutlak güce
sahip olduğunda bile siyasetin hayattaki her şey olmadığını
hatırlayan ve siyasetin öncelikle sokaktaki insana
hizmet etmesi gereken bir şey olduğunu düşünen
bir adam görüyorum.
Bir ülkeye hizmet etmeli. Moro'nun, uluslararası ülkelere
meydan okuduğunda yaptığı gibi.
Profesörün söylediği gibi avukat olacağım.
Bunu düşünüp duruyorum.
Bir gazeteci olacağım.
Beni sürekli bundan vazgeçirmeye çalışmış olsa da.
Aslına bakarsan, kendi yolunu bulup oradan gittiğin için mutluydu.
Bize öğretmeyi en çok istediği şey buydu.
Hep böyle söylerdim. Bir akademisyen olmak istiyorum.
Peki ya sen?
Ben ne yapacağımı bilmiyorum.
Emin olduğum tek bir şey var.
Ne zaman bir sorunum olsa,
kendime, "O olsa ne yapardı?" diye soracağım.
Ve çözüm de böyle gelecek.
Benim için Aldo Moro'nun bir üniversite profesöründen
çok daha fazlası olduğuna inanıyorum.
Aldo Moro benim eğitmenimdi.
Bir seçim yapmam gerektiğinde, "O olsa ne derdi?"
diye düşünmediğim tek bir durum bile olmaz.
"O bu konuda ne düşünürdü?
Ne yapmamı söylerdi?"
Bayan Mezun.
Merhaba anne.
-Tebrik ederim. -Teşekkürler.
Teşekkür ederim. Merhaba!
Modern toplumda devam eden özgürleşme
genç insanların taşıdığı yenilikçi güçle ifade ediliyor.
İşçiler ve kadınlar tarafından hem gelecek hem umut konusunda
kendi kendinin pusulası olan bir çağda.
Çünkü hayat, gençlerin genç olabildiği,
kadınların da hiçbir deformasyon ve yapı olmaksızın
kendi doğalarını yaşayabildikleri bir hayat, daha iyi olacaktır.
İşçiler, en yüksek saygınlık mertebesine sahip olan vatandaşlardır.
Biz siyasetçilerin, bu karakteristik özellikleri
yorumlayabilme yeteneğimiz
ve onların yanındaki duruşumuz üzerinden
yargılanacağımıza şüphe yok.
Bir ülke yönetmek, önemli ve sizden beklenen birçok basit şeyi
yapabilmek demektir.
Ama derinlerde bir yerde,
bu yeni bir insani koşulu desteklemektir.
Alt yazı çevirmeni: Öyküm Mutlusoy